Voedselbos: wat het is, hoe je meedoet en waar in Nederland
Een voedselbos is een aangeplant bos waarvan je de vruchten, noten, bladeren en wortels kunt eten, met hoge bomen bovenin en minstens drie lagen eronder. Je plukt in een openbaar voedselbos, of je wordt lid, oogst zelf op vaste dagen of werkt mee. We hebben 24 plekken getoetst waar dat kan: 12 voedselbossen en 12 stadstuinen, pluktuinen en buurtboerderijen. Herenboerderijen en CSA's staan op de kaart onder CSA's en co-ops.
door Lucinda Allen · concept, nog niet gepubliceerd · laatst bewerkt 24 oktober 2026 18 bronnen
Wat een voedselbos is
Een voedselbos lijkt op een natuurlijk bos, alleen staan er vooral planten in die je kunt eten.
De definitie uit de Green Deal
In 2017 sloten de ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Landbouw, twee provincies, Stichting Voedselbosbouw Nederland, Wageningen University & Research en andere partijen de Green Deal Voedselbossen. Daarin is een voedselbos een door mensen ontworpen productief ecosysteem naar het voorbeeld van een natuurlijk bos, met veel verschillende meerjarige of houtige soorten waarvan delen als voedsel dienen (Green Deal Voedselbossen).
Er moet een kruinlaag van hogere bomen zijn, minstens drie andere lagen en een rijk bodemleven, en het bos moet minstens een halve hectare groot zijn in een rijke omgeving, tot twintig hectare in een verarmde (Green Deal Voedselbossen). De deal liep eind 2021 af. De overheid baseert de gewascode voor voedselbossen nog steeds op deze definitie, met als extra eisen: geen eenjarige teelt, geen vee en geen mest (Voedselbosbouw, wat is een voedselbos; Kamervragen voedselbossen 2021).
Onder de kruin noemt de Green Deal lagere bomen, struiken, kruiden, bodembedekkers, ondergrondse gewassen en klimplanten.
De lagen van een voedselbos, met voorbeelden uit Voedselbos Emmeloord
Laag
Voorbeelden
Kruinlaag van hoge bomen
Walnoot, tamme kastanje, linde
Lagere bomen
Appel, peer, pruim, mispel, kweepeer
Struiken
Hazelaar, zwarte bes, honingbes, jostabes
Kruiden en bodembedekkers
Daslook, zevenblad
Hoe lang het duurt voor er geoogst wordt
Bessen dragen snel, notenbomen pas na jaren (Kamervragen voedselbossen 2021). Stichting Voedselbosbouw Nederland rekent op een eerste oogst van betekenis na vijf tot zeven jaar, afhankelijk van de bodem, het beheer en het weer (Voedselbosbouw, start een voedselbos). Het meeste in Nederland is jong: van de 367 hectare bij landbouwbedrijven stond in 2020 nog maar 36 hectare (CBS, voedselbossen 2026). Een voedselbos kan honderden jaren meegaan (Green Deal Voedselbossen).
Hoeveel voedselbossen er zijn
Het CBS telde in 2025 231 landbouwbedrijven met een voedselbos, gemiddeld 1,6 hectare groot, de meeste in Noord-Brabant; bijna 22 procent van de oppervlakte is biologisch gecertificeerd (CBS, voedselbossen 2026). Openbare voedselbossen van gemeenten en stichtingen, zoals die in Huizen en Rijnvliet op deze pagina, vallen buiten die telling. De overheid wil in 2030 minstens 1.000 hectare voedselbos (Voedselbosbouw, 1000 hectare).
Waar je meedoet
Per plek staat erbij hoe je meedoet, zoals ze het zelf op hun website zetten. Elke plek is getoetst aan onze inclusiecriteria: voedsel dat ze verkopen of delen met vrijwilligers of met iedereen, zonder synthetische bestrijdingsmiddelen of kunstmest. Andere provincies volgen de komende maanden.
Utrecht 10
Voedselbos Gedeelde WeeldeVoedselbos · Oudewater · biologische werkwijzeVoedselbos van vrijwilligers, aangeplant vanaf 2019 en bereikbaar met een trekpont, met oude appelrassen per kilo en oogstdagen.
De Moestuin UtrechtGemeenschapsboerderij · Utrecht · biologisch gecertificeerdBiologisch gecertificeerde tuinderij met winkel, lunchcafé en bakkerij; zelfoogst van dinsdag tot en met zaterdag.
Stadstuin Food for GoodGemeenschapsboerderij · Utrecht · biologische werkwijzeStadstuin van Utrecht Natuurlijk die ecologisch teelt; de oogst is van maandag tot en met donderdag te koop bij de kraam.
Stadstuin KanaalwegGemeenschapsboerderij · Utrecht · biologische werkwijzeStadstuin van Utrecht Natuurlijk waar je op woensdag biologische bloemen en kruiden kon plukken voor een kleine bijdrage; vraag na of dat nog loopt.
Stadstuin KlopvaartGemeenschapsboerderij · Utrecht · biologische werkwijzeStadstuin van Utrecht Natuurlijk met een oogstkraam van dinsdag tot en met zaterdag, met wisselende openingstijden.
Voedselbos Rijnvliet 30Voedselbos · UtrechtOpenbaar voedselbos in de eetbare wijk Rijnvliet in Leidsche Rijn, met bessen, pruimen en frambozen; vrij plukken.
Stadsakkers VeenendaalGemeenschapsboerderij · Veenendaal · biologische werkwijzeGroenteakker van anderhalve hectare die sinds 2017 met zo'n 80 vrijwilligers voor de voedselbanken teelt; af en toe een marktdag.
Natuurlijk heel leukVoedselbos · Wijk bij DuurstedeBeheert het Wijkse Voedselbos van anderhalve hectare in zeven lagen, met schapen, en sinds 2026 een moestuin waar oogstgenoten zelf oogsten of een pakket halen.
Moes en pluktuin Landgoed BrediusGemeenschapsboerderij · Woerden · biologische werkwijzeMoes- en pluktuin van vrijwilligers sinds 2015 in het park van landgoed Bredius, met groente, bessen, aardbeien en bloemen; verkoop op vier ochtenden per week.
Voedselbosrand VollenhoveGemeenschapsboerderij · Zeist · biologische werkwijzeJonge voedselbosrand uit 2022 in Bospark Vollenhove, met appels, peren, bessen, noten en rabarber; iedereen mag plukken.
Gelderland 7
Stadslandbouw Mooieweggaat een stap verderGemeenschapsboerderij · Arnhem · biologische werkwijzeStadstuin van meer dan 125 vrijwilligers die minstens de helft van de oogst aan de Voedselbank Arnhem geven; van eind juni tot half oktober om de week een zelfoogstzaterdag.
Wildegaard Edegaat een stap verderbezocht door moss & marrowVoedselbos · EdeBuurttuin met een jong voedselbos op het terrein van de voormalige Prins Mauritskazerne; er wordt niets verkocht, meedoen kan op vrijdagmiddag.
VerdandiGemeenschapsboerderij · Loenen · biologische werkwijzeWoon- en werkgemeenschap voor elf volwassenen met een verstandelijke beperking; groente, kruiden en bloemen uit de eigen moestuin in de landwinkel en theeschenkerij.
De Dassenhofgaat een stap verderVoedselbos · Malden · biologische werkwijzeProefvoedselbos en pluktuin met meer dan honderd eetbare planten, vooral fruit; van half april tot begin november op woensdagmiddag zelf plukken en afrekenen.
De Voedselboswinkelgaat een stap verderVoedselbos · Oosterbeek · webshopWinkel van een teler met een eigen voedselbos in de Achterhoek: fruit, noten, eetbare planten en producten zoals hazelnootolie; open op vrijdag en via de webshop.
Creative Garden Wageningengaat een stap verderbezocht door moss & marrowVoedselbos · WageningenGemeenschapstuin van 8.000 vierkante meter op zorgboerderij De Hoge Born, met groente, een voedselbos en kippen; niets te koop, meedoen op zondagmiddag.
Waalgaardgaat een stap verderVoedselbos · Weurt · biologische werkwijzeZelfoogstvoedselbos sinds 2020 op een voormalige perenboomgaard, met meer dan 200 soorten groente, kruiden en fruit; oogstaandeel per persoon per seizoen, eerst zes weken op proef.
Voedselbos HuizenVoedselbos · HuizenOpenbaar voedselbos van 1,1 hectare in het Stadspark, sinds 2023 onderhouden door vrijwilligers; plukken mag, hooguit twee handen vol, en er wordt niets verkocht.
Groenste TuinGemeenschapsboerderij · Nieuw-Vennep · biologische werkwijzeBuurttuin van vrijwilligers sinds 2014, met aardbeien, zacht fruit en snijbloemen; de oogst is te koop bij de tuin op woensdag en zaterdag.
Voedselbos HoutrakVoedselbos · SpaarndamOpenbaar voedselbos van zo'n zes hectare in Spaarnwoude, aangelegd met Staatsbosbeheer en Stichting Voedselbosbouw Nederland; vrij toegankelijk, met rondleidingen.
Zuid-Holland 3
De Kleine Duikergaat een stap verderGemeenschapsboerderij · Barendrecht · biologische werkwijzeRecreatieboerderij met een moestuin en een jong voedselbos met appel, peer, kweepeer, moerbei en pawpaw; groente op woensdagochtend in het seizoen.
Pluktuin SchipluidenGemeenschapsboerderij · Schipluiden · biologische werkwijzePluktuin van vrijwilligers met zo'n 85 soorten groente, fruit, kruiden en bloemen; van april tot oktober plukken en betalen wat je ervoor over hebt.
Voedselbos Vlaardingengaat een stap verderVoedselbos · Vlaardingen · biologische werkwijzePermacultuurvoedselbos, aangeplant vanaf januari 2015, dat vooral aan restaurants levert; vrienden van het voedselbos halen een deel van de oogst.
Naast voedselbossen staan in The Field Guide drie vormen waarbij je lid wordt, zelf oogst of meewerkt: de CSA, de herenboerderij en de buurtboerderij. De woorden worden vaak door elkaar gebruikt. Op de kaart staan CSA's en herenboerderijen onder CSA's en co-ops, en buurtboerderijen en stadstuinen bij de voedselbossen.
Vier manieren om mee te doen op een boerderij
Vorm
Wat het is
Hoe je meedoet
Voedselbos
Een bos van eetbare, meerjarige planten
Plukken in een openbaar bos, een zelfoogstabonnement, of als vrijwilliger
CSA, gemeenschapslandbouw
Een boer met een vaste groep leden die de oogst afnemen
Een oogstaandeel voor een seizoen, vooraf betaald; zelf oogsten of een pakket
Herenboerderij
Een coöperatie van zo'n 250 huishoudens die samen een gemengd bedrijf bezit
Eenmalige inleg en een vaste bijdrage; wekelijks je oogstdeel ophalen
Buurtboerderij, stadstuin, zorgboerderij
Geen vaste definitie; meestal een tuin of boerderij van vrijwilligers of een stichting
Meewerken, kopen in de tuinwinkel of bij de kraam, soms zelfoogst
CSA en het oogstaandeel
CSA staat voor community supported agriculture, in het Nederlands gemeenschapslandbouw: een direct partnerschap tussen burgers en boeren waarin verantwoordelijkheid, risico en opbrengst worden gedeeld (CSA Netwerk, wat is een CSA). Je koopt een oogstaandeel en betaalt vooraf, zodat de tuinder weet wat er dat seizoen binnenkomt (IPLO, stadslandbouw). Bij een slechte oogst krijg je dus minder voor hetzelfde geld.
In 2023 waren er ongeveer 140 CSA-boerderijen in Nederland, met zelfoogst of pakketten (CSA Netwerk, survey). Een paar plekken op deze pagina, zoals De Biesterhof en Waalgaard, laten leden betalen naar draagkracht: je kiest binnen een bandbreedte wat je betaalt.
Herenboeren
Een herenboerderij is een coöperatie van zo'n 200 tot 270 huishoudens die samen grond pachten en een of meer boeren in loondienst hebben; zo'n bedrijf is 15 tot 20 hectare groot. De eerste begon in 2016 in Boxtel; begin 2026 waren het er 26, met samen meer dan 9.000 leden (Herenboeren, homepage; Herenboeren, veelgestelde vragen). Herenboerderijen telen naar eigen zeggen minimaal biologisch, zonder Skal-certificaat (Herenboeren, over ons).
Elk huishouden legt meestal eenmalig 2.000 tot 2.500 euro in; eenpersoonshuishoudens meestal de helft. Daarna betaal je ongeveer 45 tot 80 euro per mond per maand, afhankelijk van de plek en of je vlees afneemt. Je haalt in het seizoen elke week je oogstdeel op en verbindt je in principe voor drie jaar (Herenboeren, homepage; Herenboeren, veelgestelde vragen).
Buurtboerderij, stadstuin en zorgboerderij
Buurtboerderijen, stadstuinen en gemeenschapstuinen vallen voor de overheid onder stadslandbouw: voedsel telen in en rond de stad, vaak op braakliggende grond, meestal niet commercieel (IPLO, stadslandbouw). Een vaste definitie hebben ze niet.
Op een zorgboerderij werken mensen met een beperking, ouderen of jongeren mee in de tuin of met de dieren; in 2025 waren 944 bedrijven aangesloten bij de Federatie Landbouw en Zorg (Federatie Landbouw en Zorg, jaarverslag 2025). Verdandi in Loenen en Caetshage in Culemborg op deze pagina zijn zo'n plek, met een winkel voor iedereen.
Meedoen en kopen
Bij veel van deze plekken word je lid, pluk je op vaste dagen of werk je mee, en koop je geen losse producten in een winkel.
De prijzen verschillen per plek en per jaar. Een herenboerderij vraagt een inleg en een maandbijdrage, een zelfoogsttuin of CSA een bedrag per seizoen of per week.
Prijzen bij een paar plekken, van hun eigen website in oktober 2026
Bij zelfoogst loop je op vaste dagen de tuin of het bos in en oogst je wat rijp is, vaak met een bord of een appje dat zegt wat je mag nemen. Een zelfoogstabonnement loopt meestal van het voorjaar tot de herfst. Bij De Dassenhof in Malden pluk je van half april tot begin november op woensdagmiddag en reken je per keer af; bij Waalgaard in Weurt neem je een abonnement en oogst je zelf in het voedselbos.
Meewerken als vrijwilliger
Bijna elke plek op deze pagina werkt met vrijwilligers. Bij een deel daarvan is meewerken de enige manier om mee te doen, en gaat de oogst naar de vrijwilligers of naar de voedselbank: Stadslandbouw Mooieweg in Arnhem geeft minstens de helft aan de Voedselbank Arnhem, Stadsakkers Veenendaal teelt voor de voedselbanken. Vaak is er een vaste werkdag in de week; mail of kom op een open dag.
Wachtlijsten
Zelfoogsttuinen en herenboerderijen zitten vaak vol. De Biesterhof en Buurtboerderij Nieuweweg in Haarlem waren voor 2026 vol en nemen aanmeldingen aan voor 2027. Meld je in de winter aan; de meeste seizoenen beginnen in het voorjaar.
Wat er groeit en wanneer
In een voedselbos is er van het vroege voorjaar tot in november iets te oogsten. Wat er bij een plek groeit, verschilt per bos.
Bron: Voedselbos Emmeloord, plantenpagina's; daslook: Voedselbosbouw, start een voedselbos.
Kweepeer en mispel
De kweepeer is rauw hard en zuur en bevat ongekookt stoffen die je beter niet eet; gekookt wordt hij jam, gelei of sap. Een mispel is pas eetbaar als hij na vorst zacht en zoet geworden is; in de vriezer gaat dat ook (Voedselbos Emmeloord, kweepeer; Voedselbos Emmeloord, mispel).
Op bezoek
Openbare voedselbossen zijn vrij toegankelijk, maar plukken is aan regels gebonden.
Plukregels
Voedselbos Emmeloord in Flevoland hanteert deze regels: pluk alleen langs de paden, neem kleine hoeveelheden voor eigen gebruik, laat genoeg over voor andere bezoekers en voor vogels en insecten, en beschadig de plant niet. Waar een deel van het bos voor de verkoop is, mag je daar niet oogsten. Honden zijn welkom aan de lijn (Voedselbos Emmeloord, plukregels; Voedselbos Emmeloord, bezoek). Voedselbos Huizen op deze pagina vraagt hetzelfde, met een maximum van twee handen vol.
Bij een herenboerderij of CSA
Een herenboerderij of CSA is geen openbaar terrein. Kom op een rondleiding of open dag: Nieuw Bureveld en Willemshoeve houden er elke maand een, De Groote Modderkolk om de week en Lingezegen-Grootstal bijna elke zaterdag.
Bronnen 18
Green Deal C-219 Voedselbossen, dealtekst, artikel 2 (definitie) en 17 (looptijd), november 2017 (archiefkopie; greendeals.nl is offline). Geraadpleegd 21 oktober 2026. web.archive.org
Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer 2021-2022, nr. 910: antwoord van minister Schouten (LNV) over voedselbossen, 26 november 2021. Geraadpleegd 21 oktober 2026. zoek.officielebekendmakingen.nl
Stichting Voedselbosbouw Nederland, Wat is een voedselbos? (Marc Buiter, 4 oktober 2022), met de gewascode 1940. Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosbouw.org
Stichting Voedselbosbouw Nederland, Start een voedselbos (bijgewerkt oktober 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosbouw.org
Stichting Voedselbosbouw Nederland, Samen bouwen aan 1000 hectare (juni 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosbouw.org
CBS, Oppervlakte voedselbossen in vijf jaar tijd vertienvoudigd, 30 maart 2026. Geraadpleegd 21 oktober 2026. cbs.nl
CSA Netwerk Nederland, Wat is een CSA. Geraadpleegd 21 oktober 2026. csanetwerk.nl
CSA Netwerk Nederland, CSA survey Nederland (2023; archiefkopie van 1 maart 2024). Geraadpleegd 21 oktober 2026. web.archive.org
Informatiepunt Leefomgeving, Stadslandbouw. Geraadpleegd 21 oktober 2026. iplo.nl
Vereniging van Herenboerderijen, homepage (bijgewerkt 17 september 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. herenboeren.nl
Vereniging van Herenboerderijen, Veelgestelde vragen (bijgewerkt 17 september 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. herenboeren.nl
Vereniging van Herenboerderijen, Over ons (bijgewerkt 17 september 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. herenboeren.nl
Federatie Landbouw en Zorg, Jaarverslag 2025. Geraadpleegd 21 oktober 2026. zorgboeren.nl
Voedselbos Emmeloord, Bezoek het bos (september 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosemmeloord.nl
Voedselbos Emmeloord, De bomen, met de pagina's per soort (honingbes, zwarte bes, krentenboompje, vlier, tamme kastanje, walnoot, zevenblad; juli en augustus 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosemmeloord.nl
Voedselbos Emmeloord, Kweepeer (augustus 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosemmeloord.nl
Voedselbos Emmeloord, Mispel (augustus 2026). Geraadpleegd 21 oktober 2026. voedselbosemmeloord.nl
Veelgestelde vragen
Wat is een voedselbos?
Een aangeplant bos van eetbare, meerjarige planten in meerdere lagen. De precieze eisen staan bij de definitie uit de Green Deal.
Mag je in een voedselbos plukken?
In een openbaar voedselbos meestal wel, in kleine hoeveelheden en langs de paden. In een voedselbos van een boer of een coöperatie alleen als lid of op een plukdag. Zie plukregels.
Wat is het verschil tussen een voedselbos en een CSA?
Een voedselbos is een bos van meerjarige, eetbare planten; een CSA is een afspraak tussen een boer en leden over de oogst (CSA en het oogstaandeel). Een voedselbos kan als CSA werken, zoals Waalgaard in Weurt. De vier vormen naast elkaar staan bij voedselbos, CSA, herenboerderij en buurtboerderij.
Wat kost een herenboerderij?
Eenmalig 2.000 tot 2.500 euro inleg en daarna ongeveer 45 tot 80 euro per mond per maand, volgens Herenboeren. Meer over de inleg en de bijdrage staat bij Herenboeren en bij de prijzen per plek.
Hoe lang duurt het voor een voedselbos oogst geeft?
Bessen na een paar jaar, een eerste oogst van betekenis na vijf tot zeven jaar, notenbomen later. Waar dat van afhangt, lees je bij de eerste oogst.
Hoeveel voedselbossen zijn er in Nederland?
In 2025 hadden 231 landbouwbedrijven samen 367 hectare voedselbos; openbare voedselbossen van gemeenten en stichtingen komen daar nog bij. Hoe groot ze zijn en waar de meeste liggen, staat bij de cijfers van het CBS.
Welke plekken staan in The Field Guide?
Op deze pagina staan voedselbossen, stadstuinen, pluktuinen en buurtboerderijen die voedsel verkopen of delen met vrijwilligers of met iedereen; de eisen staan bij waar je meedoet en in onze criteria. CSA's en herenboerderijen, waar leden vooraf betalen voor een oogstaandeel, staan op de kaart onder CSA's en co-ops. Adviesbureaus en onderzoeksprojecten zonder voedsel voor het publiek nemen we niet op.
The Field Guideby Moss & Marrow
